เรื่องของเต้านมในช่วงที่คุณแม่ให้นมแม่แก่ลูกน้อย ส่วนใหญ่ปัญหาหนักอกหนักใจที่มักจะหนีไม่พ้นคือ ปัญหา เต้านมอักเสบ มาทำความเข้าใจเกี่ยวกับ อาการเต้านมอักเสบ พร้อมทั้งวิธีการแก้ไขและป้องกันค่ะ
ทำความรู้จักเต้านมของแม่
เต้านมของแม่เป็นแหล่งผลิตน้ำนมแม่ นับว่าเป็นอาหารชั้นเลิศของลูกน้อย ตามปกติเต้านมประกอบไปด้วยต่อมน้ำนม 15 – 20 ต่อม ซึ่งภายในจะมีต่อมน้ำนมเล็กๆ อยู่อีกจำนวนมาก บริเวณตรงปลายต่อมน้ำนมเล็กๆ นั้นจะมีถุงกระเปาะขนาดเล็กเป็นแหล่งผลิตน้ำนม โดยทั้งหมดจะถูกเชื่อมต่อถึงกัน โดยท่อน้ำนมจะไปสิ้นสุดที่หัวนม ส่วนบริเวณช่องว่างระหว่างต่อมน้ำนมและท่อน้ำนมจะเป็นไขมันแทรกตัวอยู่ โดยมีกล้ามเนื้อรองรับเต้านมอยู่เหนือกระดูกซี่โครงอีกชั้นหนึ่ง
โดยปกติหลังคลอด นํ้านมแม่จะเริ่มผลิตได้อย่างสมบูรณ์ในช่วงระยะหลังคลอดแล้ว 2 – 5 วัน หากมีการดูดกระตุ้นของทารก ก็จะทำให้การระบายนํ้านมออกไปทุกวัน ส่งผลให้มีการสร้างฮอร์โมนมากระตุ้นการสร้างน้ำนมทดแทนตลอดเวลา แต่หากว่าทารกหยุดการดูดนมเกิน 2 วัน เต้านมจะเริ่มคัดและการสร้างน้ำนมก็จะลดลงไปอย่างรวดเร็วอาจส่งผลให้เกิดเต้านมอักเสบได้
เต้านมอักเสบ
เกิดจากการที่มีน้ำนมเก่าคั่งค้างในเต้านม โดยไม่ได้ระบายน้ำนมออกเท่าที่ควร หรือมีท่อน้ำนมอุดตัน และเมื่อมีการติดเชื้อผ่านทางแผลหรือรอยแตกที่หัวนม จะทำให้เกิดการอักเสบของเต้านมตามมา
อาการของแม่ที่ เต้านมอักเสบ
คุณแม่จะมีอาการคัดตึงเต้านม หากน้ำนมยังไม่ได้รับการระบายออก เต้านมจะค่อยๆ แข็งตึง เมื่อกดจะเจ็บและปวดไปทั่วบริเวณเต้านม ผิวรอบ ๆ เต้านมจะร้อน บวมแดง ซึ่งคุณแม่บางคนอาจมีอาการปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือมีไข้สูงเกินกว่า 38 องศาเซลเซียส ซึ่งอาจมีท่อน้ำนมอุดตันร่วมด้วย จะสังเกตได้ว่า ท่อน้ำนมอุดตันนั้น หัวนมแห้ง แตก และมีเชื้อโรคเข้าไปในเต้านมก่อให้เกิดการอักเสบและติดเชื้อขึ้น
สาเหตุของ เต้านมอักเสบ
1.ร่างกายผลิตน้ำนมได้มากกว่าปริมาณที่ลูกต้องการ
2.มีการระบายน้ำนมออกไม่สมดุลกับปริมาณน้ำนมที่ร่างกายสร้าง
3.ลูกดูดน้ำนมออกไม่เกลี้ยงเต้า ทำให้มีน้ำนมค้างในเต้านม
4.แม่ให้ลูกดูดนมไม่ถูกวิธี ทำให้การระบายน้ำนมไม่ดีเท่าที่ควร
การป้องกันและแก้ไข
1.คุณแม่อย่าหยุดให้นมลูกนะคะ แม้ว่าอาจรู้สึกเจ็บปวดมาก เพราะการให้นมลูกบ่อยๆ จะช่วยให้อาการดีเร็วขึ้น เพราะน้ำนมได้ระบายออกจากเต้า ก่อนให้นมลูกควรประคบเต้านมด้วยผ้าอุ่นจัดประมาณ 3 – 5 นาที จะช่วยบรรเทาอาการปวดบวมของเต้านมได้ และกระตุ้นให้น้ำนมไหลสะดวกขึ้น
2.ให้ลูกดูดจากเต้าที่มีปัญหาก่อน จะทำให้น้ำนมระบายออกได้มาก โดยให้ลูกดูดนมบ่อยอย่างน้อย 8-12 ครั้ง / วัน และดูดนานอย่างน้อยข้างละ 15-20 นาที
3.การจัด ท่าให้นม ต้องจัดท่าให้ลูกดูดนมให้ถูกต้อง และจัดให้คางลูกชี้ไปบริเวณที่เป็นก้อน เพื่อให้ลิ้นของลูกช่วยรีดน้ำนมจากส่วนที่เป็นก้อนออกได้ดีขึ้น
4.ในขณะที่ให้นม ให้คุณแม่นวดเต้านมไปเบาๆ ขณะลูกดูดนม โดยนวดเหนือบริเวณที่อุดตัน ไล่ลงไปถึงหัวนม เพื่อดันให้ก้อนที่อุดตันหลุดออก
5.หลังให้นมลูกประคบเย็น เพื่อลดอาการปวดและบวมของเต้านม ถ้าปวดมากกินยาแก้ปวดได้ เช่น พาราเซตามอล
6.เลือกยกทรงที่ช่วยพยุงเต้านมได้ดี ไม่หลวมหรือรัดแน่นเกินไป
บทสรุป
เต้านมอักเสบเป็นปัญหาที่คุณแม่หลายคนต้องเจอ แต่สามารถแก้ได้ด้วยวิธีที่เราแนะนำไปนั่นเอง อย่างไรก็ตามหากใครมีอาการอักเสบและปวดอย่างรุนแรง ควรไปพบแพทย์จะดีที่สุด เพื่อรักษาอย่างถูกวิธีนั่นเอง
FAQ: คำถามที่พบบ่อย
เป็นเต้านมอักเสบแล้ว ยังสามารถให้ลูกดูดนมจากเต้าต่อได้หรือไม่?
สามารถให้ลูกดูดนมต่อได้ โดยการให้ลูกดูดนมหรือการปั๊มนมออกอย่างสม่ำเสมอ (ทุก 2-3 ชั่วโมง) เป็นวิธีระบายน้ำนมที่ดีที่สุด ช่วยลดความดันในเต้านม และช่วยเคลียร์ท่อน้ำนมที่อุดตันให้ระบายออกได้เร็วขึ้น
วิธีการปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อเริ่มมีอาการเต้านมอักเสบควรทำอย่างไร?
- ให้นมบ่อยขึ้น เริ่มจากให้ลูกดูดจากเต้าข้างที่เป็นอักเสบก่อน เพื่อให้แรงดูดช่วยเคลียร์ก้อนอุดตัน
- ประคบและนวด ประคบอุ่นบริเวณเต้านมก่อนให้นมหรือก่อนปั๊ม 10-15 นาที เพื่อช่วยให้น้ำนมไหลง่ายขึ้น
- ประคบเย็นหลังให้นมหรือปั๊ม เพื่อช่วยลดอาการบวมและบรรเทาอาการปวด
- นวดเบาๆ บริเวณที่เป็นก้อนในทิศทางมุ่งสู่หัวนมขณะให้นม
เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์ และต้องกินยาปฏิชีวนะหรือไม่?
ควรไปพบแพทย์ทันทีหาก อาการปวด บวม แดง ไม่ดีขึ้นภายใน 12-24 ชั่วโมง แม้จะระบายน้ำนมออกสม่ำเสมอแล้ว โดยหากแพทย์วินิจฉัยว่าเป็นการติดเชื้อแบคทีเรีย แพทย์จะพิจารณาจ่ายยาปฏิชีวนะที่ปลอดภัยสำหรับแม่ให้นมลูก
เรื่องอื่นๆ ที่เราแนะนำสำหรับคุณ