คุณแม่กำลังกังวลกับปัญหา ทารกในครรภ์น้ำหนักน้อย อยู่หรือเปล่า เชื่อว่าหลายคนคงจะเครียดจนนอนไม่หลับเลย เมื่อคุณหมอบอกว่าลูกในน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ ทำให้เกิดความกลัวว่าลูกจะมีความผิดปกติ หรือมีปัญหาหลังคลอดหรือไม่ ดังนั้นเราจะพาคุณแม่ไปทำความเข้าใจกัน ว่าการที่ทารกน้ำหนักน้อยเกิดจากอะไร และสามารถเพิ่มน้ำหนักทารกในครรภ์ด้วยวิธีไหนได้บ้าง
สาเหตุที่ทำให้ ทารกในครรภ์น้ำหนักน้อย กว่าเกณฑ์
การที่ทารกในครรภ์มีน้ำหนักน้อยกว่าเกณฑ์มาตรฐาน (หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าภาวะทารกเจริญเติบโตช้าในครรภ์ – FGR) สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย มาดูกันเลยว่าภาวะลูกตัวเล็กในครรภ์ เกิดจากอะไรได้บ้าง
1.ลูกในท้องมีความผิดปกติของโครโมโซม
ในบางครั้งแม้ว่าคุณแม่จะดูแลตัวเองดีแค่ไหน แต่ถ้าตัวอ่อนมีความผิดปกติทางพันธุกรรมหรือโครโมโซม ก็อาจส่งผลต่อการเจริญเติบโตและการแบ่งตัวของเซลล์ ทำให้ทารกมีขนาดตัวเล็กกว่าปกติ ซึ่งแพทย์จะวินิจฉัยร่วมกับการอัลตราซาวด์ดูโครงสร้างอวัยวะและการตรวจคัดกรองเพิ่มเติม
2.การเจ็บป่วยในคุณแม่ตั้งครรภ์
สุขภาพของคุณแม่อาจส่งผลต่อน้ำหนักลูกได้เช่นกัน หากคุณแม่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน (ที่ควบคุมไม่ดีจนส่งผลต่อหลอดเลือด) โรคไต หรือโรคเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน โรคเหล่านี้จะไปขัดขวางระบบไหลเวียนเลือด ทำให้สารอาหารและออกซิเจนเดินทางผ่านรกไปสู่ลูกน้อยได้ไม่เต็มที่
3.การตั้งครรภ์แฝด
สำหรับคุณแม่ที่กำลังอุ้มท้องลูกแฝด (แฝดสอง แฝดสาม หรือมากกว่านั้น) ถือเป็นเรื่องปกติที่น้ำหนักของลูกแต่ละคนอาจจะน้อยกว่าการตั้งครรภ์เดี่ยว เนื่องจากต้องแบ่งสารอาหารและพื้นที่ในมดลูกกัน รวมถึงบางกรณีอาจมีภาวะรกแฝดเส้นเลือดต่อกัน (TTTS) ที่ทำให้คนหนึ่งโตกว่าอีกคนด้วย
4.คุณแม่สูบบุหรี่ หรือดื่มเหล้าเบียร์
สารนิโคตินในบุหรี่ รวมถึงแอลกอฮอล์และสารเสพติดทุกชนิด มีฤทธิ์ทำให้หลอดเลือดหดตัว เลือดและออกซิเจนจึงไปเลี้ยงลูกน้อยได้น้อยลงอย่างน่าใจหาย ซึ่งส่งผลโดยตรงทำให้ลูกน้ำหนักน้อย คลอดก่อนกำหนด และเสี่ยงต่อความผิดปกติทางพัฒนาการอย่างรุนแรง
5.ภาวะขาดสารอาหารขณะตั้งครรภ์
ข้อนี้มักเกิดจากการที่คุณแม่แพ้ท้องอย่างรุนแรงจนทานอะไรไม่ลง หรือการเลือกรับประทานอาหารที่ไม่ครบถ้วนตามหลักโภชนาการ ทานแต่วิตามินไม่ครบ หรือกินน้อยเกินไปเพราะกลัวอ้วน ทำให้ลูกน้อยขาดพลังงานและโปรตีนที่จะนำไปใช้ในการสร้างเนื้อเยื่อและกล้ามเนื้อนั่นเอง
ตรวจรู้ได้อย่างไร ว่าทารกในครรภ์น้ำหนักน้อย?
คุณแม่จะไม่สามารถรู้ได้เลย ถ้าอาศัยเพียงแค่การสังเกตขนาดของหน้าท้อง เพราะรูปร่างหน้าท้องของแม่แต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนท้องเล็กแต่ลูกตัวโต หรือบางคนท้องใหญ่แต่น้ำหนักลูกน้อย วิธีการตรวจเช็กที่แม่นยำที่สุดคือ การอัลตราซาวด์ (Ultrasound) โดยสูตินรีแพทย์
คุณหมอจะทำการวัดขนาดสัดส่วนของทารก เช่น เส้นผ่านศูนย์กลางศีรษะ เส้นรอบท้อง และความยาวกระดูกต้นขา แล้วนำมาคำนวณร่วมกันเพื่อประเมินน้ำหนักตัวของทารกเทียบกับกราฟมาตรฐานตามอายุครรภ์ หากพบว่าค่าน้ำหนักต่ำกว่าเปอร์เซ็นต์ไตล์ที่ 10 คุณหมอก็จะเริ่มวินิจฉัยว่าลูกมีภาวะน้ำหนักน้อยกว่าเกณฑ์
ลูกน้อยในครรภ์น้ำหนักน้อย อันตรายไหม มีผลอย่างไร?
คุณแม่อย่าเพิ่งตื่นตระหนกจนเกินไป แต่ก็ต้องระมัดระวังและดูแลตัวเองตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพราะหากปล่อยให้ทารกในครรภ์น้ำหนักน้อยเกินไป อาจส่งผลเสียดังนี้
- ตอนคลอด: อาจมีความเสี่ยงในการคลอดก่อนกำหนด ทารกมีความทนทานต่อภาวะเครียดระหว่างคลอดน้อยลง
- หลังคลอด: น้องอาจมีปัญหาเรื่องภูมิต้านทานต่ำ ปรับตัวกับอุณหภูมินอกครรภ์ได้ยาก น้ำตาลในเลือดต่ำ ตัวเหลือง หรือเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่ายกว่าเด็กที่มีน้ำหนักตามเกณฑ์
- พัฒนาการในระยะยาว: ในบางรายอาจส่งผลต่อพัฒนาการทางสมองและร่างกายในช่วงปฐมวัย
เคล็ดลับ เพิ่มน้ำหนักลูกน้อยในครรภ์ ทำได้ไม่ยาก
หากภาวะทารกในครรภ์น้ำหนักน้อย ไม่ได้มาจากความผิดปกติของโครโมโซม แต่เกิดจากโภชนาการหรือพฤติกรรม คุณแม่สามารถ “ปั้นน้ำหนักลูก” ให้กลับมาพุ่งชนเพดานเกณฑ์มาตรฐานได้ด้วย 5 เคล็ดลับนี้
1.พักผ่อนให้เพียงพอ
การนอนหลับพักผ่อนโดยเฉพาะในช่วงเวลากลางคืน (อย่างน้อย 8 ชั่วโมง) และการนอนกลางวัน งีบหลับพักผ่อนประมาณ 30 นาที จะช่วยให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนการเจริญเติบโต และเลือดไหลเวียนไปเลี้ยงมดลูกและรกได้ดีขึ้นอย่างเต็มที่ ลูกน้อยจึงเจริญเติบโตได้ดีในช่วงเวลาที่เรานอนหลับ
2.ทานอาหารมื้อเล็กๆ 5-6 มื้อต่อวัน
สำหรับคุณแม่ที่ท้องใหญ่ขึ้นจนพื้นที่ในกระเพาะอาหารเหลือน้อย ทานมื้อหลักแล้วอึดอัดแน่นท้อง ให้เปลี่ยนมาเป็นแบ่งทานอาหารเป็นมื้อเล็กๆ 5-6 มื้อต่อวันแทน วิธีนี้จะช่วยให้ร่างกายดูดซึมสารอาหารได้ต่อเนื่องตลอดทั้งวันโดยที่แม่ไม่รู้สึกจุกเสียด
3.เพิ่มปริมาณอาหารประเภทโปรตีน
โปรตีนคือตัวช่วยชั้นดีในการสร้างเนื้อเยื่อ กล้ามเนื้อ และอวัยวะต่างๆ ของลูกน้อย คุณแม่ควรเน้นทานโปรตีนคุณภาพสูง เช่น เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน (อกไก่ สันในหมู) ปลาทะเล (เช่น ปลาแซลมอนที่มีโอเมก้า 3 ช่วยบำรุงสมองลูกด้วย) ไข่ไก่ต้มวันละ 1-2 ฟอง และนมสดหรือโยเกิร์ตสูตรน้ำตาลน้อย
4.ดื่มน้ำเยอะๆ
น้ำเปล่าคือสิ่งสำคัญมากๆ เพราะน้ำเป็นส่วนประกอบหลักของน้ำคร่ำ และช่วยเพิ่มปริมาตรเลือดในร่างกายแม่ ทำให้สารอาหารเดินทางผ่านรกไปสู่ลูกได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ควรดื่มน้ำให้ได้อย่างน้อยวันละ 8-10 แก้วจะดีที่สุด
5.ทานวิตามินเสริมที่แพทย์จัดให้
วิตามินที่คุณหมอให้มา เช่น กรดโฟลิก ธาตุเหล็ก แคลเซียม และวิตามินรวม ล้วนมีความจำเป็นอย่างยิ่ง ห้ามขาดเด็ดขาด เพราะสารอาหารเหล่านี้ช่วยสนับสนุนระบบเลือด และการสร้างกระดูกของทารกให้แข็งแรงสมบูรณ์
บทสรุป
การที่ ทารกในครรภ์น้ำหนักน้อย กว่าเกณฑ์ อาจสร้างความกังวลใจให้คุณแม่ไม่น้อย แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการดูแลตัวเอง คุณแม่ต้องไม่เครียด ทานอาหารที่มีประโยชน์ให้ครบ 5 หมู่ เน้นโปรตีนและพักผ่อนให้เพียงพอ พร้อมทั้งไปพบแพทย์ตามนัดหมายทุกครั้ง เท่านี้ลูกน้อยในครรภ์ก็จะเติบโตอย่างสมบูรณ์และมีความแข็งแรงแล้ว
FAQ: คำถามที่พบบ่อย
Q1: กินทุเรียนหรือนมเยอะๆ จะช่วยเพิ่มน้ำหนักให้ลูกในท้องได้จริงไหม?
A: การดื่มนมช่วยเพิ่มโปรตีนและแคลเซียมได้ดี แต่สำหรับผลไม้รสหวานจัด เช่น ทุเรียน หรือลำไย แม้จะทำให้น้ำหนักแม่พุ่งสูงขึ้นได้เร็ว แต่นั่นคือน้ำตาลและไขมันส่วนเกินที่สะสมในตัวแม่ ซึ่งเสี่ยงต่อโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์ และไม่ได้ส่งผลดีโดยตรงต่อตัวลูกน้อย
Q2: ถ้าคุณแม่น้ำหนักตัวไม่ค่อยขึ้นเลย จะส่งผลให้ลูกน้ำหนักน้อยเสมอไปไหม?
A: ไม่เสมอไป บางครั้งคุณแม่ที่มีอาการแพ้ท้องหนัก น้ำหนักตัวแม่แทบไม่ขึ้นเลย แต่ลูกในท้องก็ยังดึงสารอาหารสำรองจากแม่ไปใช้จนตัวโตตามเกณฑ์ปกติได้ แต่ทั้งนี้แพทย์จะต้องอัลตราซาวด์ดูน้ำหนักตัวจริงของลูกเป็นหลัก หากลูกตัวเล็กตามเกณฑ์แม่ก็ต้องเริ่มบำรุงเพิ่มขึ้น
Q3: ทารกตัวเล็กในครรภ์ คลอดออกมาแล้วจะตัวเล็กไปตลอดเลยหรือเปล่า?
A: เด็กที่น้ำหนักน้อยตอนอยู่ในครรภ์ (ถ้าไม่มีโรคทางพันธุกรรมหรือความผิดปกติร้ายแรง) เมื่อคลอดออกมาแล้ว หากได้รับการเลี้ยงดูที่ดี ได้รับนมแม่หรือสารอาหารที่เหมาะสม ก็จะเจริญเติบโตจนมีน้ำหนักที่เหมาะสมได้
อ้างอิง
เรื่องอื่นๆที่เราแนะนำสำหรับคุณ